prof. dr hab. Marceli Olma

1998 – ukończone studia na kierunku filologia polska (WSP Kraków)

2003 – doktorat na podstawie dysertacji Język i styl korespondencji Józefa Ignacego Kraszewskiego: analiza pragmatyczna /na podstawie listów emigracyjnych do Władysława Chodźkiewicza/ (promotor: prof. dr hab. Tadeusz Szymański)

2014 – habilitacja na podstawie dorobku naukowego w tym zwłaszcza monografii książkowej poświęconej korespondencji familijnej rodziny Pawlikowskich (recenzenci: prof. dr hab. Małgorzata Kita, prof. dr hab. Bogdan Walczak, prof. dr hab. Marek Cybulski)

31.12.2025 – profesor nauk humanistycznych (językoznawstwo)

Główne pola zainteresowań badawczych:

niepublikowana spuścizna epistolarna minionych wieków;

studia nad polskim językiem familijnym XIX wieku na podstawie rękopiśmiennych zbiorów korespondencji prywatnej;

dawna i współczesna polska etykieta językowa

językowy obraz wybranych sfer niegdysiejszego życia w perspektywie lingwistyki antropologicznej;

zależności pomiędzy językiem a kulturą lokalnych społeczności Polski południowej: Podbeskidzia oraz Krakowa i okolic;

badania nad językiem osobniczym Wincentego Byrskiego;

pochodzenie i rozwój polskiej terminologii logopedycznej.

Pełnione funkcje:

Przewodniczący Rady Jakości Kształcenia dla kierunku Filologia polska w UKEN w Krakowie;

Członek Rady Jakości Kształcenia dla kierunków Biolingwistyka z komunikacją kliniczną oraz Lingwistyka kliniczna w UKEN w Krakowie;

Członek Komisji Rekrutacyjnej do Szkoły Doktorskiej UKEN w Krakowie w dyscyplinie językoznawstwo;

Członek Komisji do potwierdzenia VIII Polskiej Ramy Kwalifikacji dla doktorantów eksternów z dyscypliny językoznawstwo;

Sekretarz Komisji Rekrutacyjnej kierunku Biolingwistyka z komunikacją kliniczną;

Członek Rady Naukowej czasopisma „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica”.

Granty, projekty badawcze (koordynacja i udział):

Udział wraz z prof. drem hab. M. Michalikiem i dr hab. Ewą Horyń w realizowanym od 2020 roku w Instytucie Filologii Polskiej UKEN w Krakowie projekcie badawczym zatytułowanym: Diachroniczne aspekty polskiej terminologii logopedycznej.

Prowadzone kursy:

Gramatyka opisowa języka polskiego 1, 2, 3

Gramatyka historyczna z elementami języka staro-cerkiewno-słowiańskiego 1, 2

Fonetyka z fonologią współczesnego języka polskiego

Morfologia i składnia współczesnego języka polskiego

Socjolingwistyka

Środowiskowe odmiany języka polskiego

Polska etykieta językowa

Dawne i współczesne zachowania językowe

Historia języka polskiego

Językoznawstwo ogólne

Mowa i pismo w rozwoju filogenetycznym człowieka

Wybrane zagadnienia paleolingwistyki, paleoslawistyki i polszczyzny historycznej

Lingwistyczne podstawy komunikacji

Wykaz najważniejszych publikacji

Monografie autorskie i współautorskie:

Listy Józefa Ignacego Kraszewskiego do Władysława Chodźkiewicza. Analiza pragmalingwistyczna, Kraków 2006, ss. 196;

Językowo-kulturowy obraz arystokratycznej rodziny polskiej drugiej połowy XIX wieku (na podstawie korespondencji familijnej Heleny i Mieczysława Pawlikowskich), Kraków 2014, ss. 326;

Wokół języka poetyckiego Wincentego Byrskiego: studia ze stylistyki i lingwistyki kulturowej, Kraków 2021, ss. 316;

U źródeł polskiej terminologii logopedycznej: podstawy teoretyczne i metodologiczne, Kraków 2021, ss. 176 (wespół z M. Michalikiem i E. Horyń);

Wokół języka religijnego Wincentego Byrskiego i inne studia, Kraków 2024, ss. 403;

U źródeł polskiej terminologii logopedycznej. Obwodowy narząd mowy, t. 2, Kraków 2024, ss. 384 (wespół z M. Michalikiem i E. Horyń).

Monografie i tomy współredagowane:

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom I (stulecia XV-XVII), red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2011;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom II (stulecia XVIII-XIX), red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2011;

„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” VIII, pod red. K. Kowalik, M. Mączyńskiego i M. Olmy, Kraków 2013;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom. III (stulecia XV-XIX). Perspektywa historycznoliteracka, red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2013;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom. IV (stulecia XVI-XIX). Perspektywa historyczna i językowa, red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2013;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom V (stulecia XVI-XIX): Nowa perspektywa historycznoliteracka, red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2015;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom VI (stulecia XVI-XIX): Nowa perspektywa historyczna i językowa, red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2015;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom VII: Literatura, historia, język, red. P. Borek i M. Olma, Kraków 2017;

„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” XIII, pod red. M. Olmy i M. Pudy-Blokesz, Kraków 2018;

Epistolografia w dawnej Rzeczypospolitej, tom VIII: Literatura, historia, język, red. P. Borek, M. Olma i M. Piątek, Kraków 2019;

„Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” XV, pod red. R. Dźwigoł i M. Olmy, Kraków 2020;

„Textus et Studia” nr 4 (32), pod red. M. Hałaburdy, E. Horyń, M. Olmy i J. Szczepanika, Kraków 2022;

„Textus et Studia” nr 4 (36), pod red. M. Hałaburdy, E. Horyń, M. Olmy i J. Szczepanika, Kraków 2023;

„Logopaedia Lodziensia”: Diagnoza i terapia logopedyczna w świetle badań. Numer specjalny, pod red. D. Pluty-Wojciechowskiej, M. Kaźmierczak i M. Olmy, Łódź 2024.

W kręgu dawnej polszczyzny, t. VIII, pod red. E. Horyń, M. Olmy i E. Zmudy, Kraków 2024;

Dialog z tradycją. W kręgu dawnej i współczesnej polszczyzny, pod red. E. Horyń, E. Młynarczyk i M. Olmy, Kraków 2026.

Artykuły w czasopismach naukowych i rozdziały w monografiach wieloautorskich (wybór):

 O językowej (nie)sprawności Teodory Matejkowej w świetle jej listów do męża Jana, „Język Polski” LXXXVIII, z. 4–5, 2008, s. 363-372;

Sposoby wartościowania w socjolekcie uczniowskim (na przykładzie przezwisk nauczycieli), „Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” IV, 2008, s. 204-221;

 Ekspresja językowa a płeć. Typy niektórych formacji słowotwórczych w listach Teodory i Jana Matejków, „Prace Filologiczne” LIV, 2008, s. 295-309;

Językowe ekwiwalenty gestów w korespondencji małżeńskiej Heleny Pawlikowskiej, „LingVaria” IV, nr 1 (7), 2009, s. 193-204;

Funkcje wybranych typów derywatów w polszczyźnie familijnej XIX stulecia /na podstawie korespondencji małżeńskiej Zofii Kraszewskiej/,„Stylistyka” XVIII, 2009, s. 287-299;

Wybrane zachowania grzecznościowe w polszczyźnie familijnej XIX stulecia (na podstawie listów małżeńskich Zofii do Józefa Ignacego Kraszewskiego), [w:] Język – Tekst – Kultura, Prace Komisji Językoznawczej Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego, t. XX, pod red. H. Bartwickiej, Bydgoszcz 2010, s. 213-223;

Argumentacja w języku dziecka w wieku przedszkolnym, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Logopaedica” III, 2011, s. 107-121;

Listy małżeńskie z XIX wieku źródłem badań nad etykietą językową w ówczesnej polszczyźnie familijnej, [w:] Badania historycznojęzykowe. Stan, metodologia, perspektywy, pod red. B. Dunaja i M. Raka, Kraków 2011, s. 113-122;

Semantyka i struktura językowych formuł gestycznych w kontaktach familijnych schyłku XIX stulecia (na podstawie korespondencji rodzinnej Pawlikowskich), „Stylistyka” XXIII, 2014, s. 283-298;

Obraz wysokogórskiej przyrody w sonetach tatrzańskich Wincentego Byrskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica” X, 2015, s. 130-145;

Kształt językowy korespondencji funeralnej z pocz. XX w. wobec współczesnych tekstów kondolencyjnych, [w:] Dialog z tradycją, t. IV: Język – komunikacja – kultura, pod red. R. Dźwigoł i I. Steczko, Kraków 2015, s. 389-401;

Kultura życia codziennego XIX-wiecznej arystokracji w świetle leksyki listów familijnych rodziny Pawlikowskich, [w:] W kręgu dawnej polszczyzny, t. II, pod red. M. Mączyńskiego, E. Horyń i E. Zmudy, Kraków 2016, s. 193-212;

Obraz Orientu w języku listów prywatnych Stanisława Chlebowskiego (1835-1884) [w:], Filologia jako porządkowanie chaosu: studia nad językiem i tekstem: ad honorem Professoris Marci Cybulski, pod red. E. Woźniak i A. Lenartowicz-Zagrodnej, Łódź 2018, s. 255-270;

Leksyka obcego pochodzenia w listach familijnych Stanisława Chlebowskiego, [w:] W kręgu dawnej polszczyzny, t. V, pod red. M. Mączyńskiego, E. Horyń i E. Zmudy, Kraków 2018, s. 255-273;

Okazjonalizmy w listach małżeńskich Zofii z Woroniczów Kraszewskiej źródłem wiedzy o języku familijnym pisarza, [w:] Verba multiplica. Veritas una, pod red. T. Lisowskiego, P. Michalskiej-Góreckiej, J. Migdał, A. Piotrowskiej-Wojaczyk i A.S. Sieradzkiego, t. II, Łódź 2020, s. 75-91;

O funkcjach, budowie i nazywaniu tchawicy w naukach medycznych,
w historii polszczyzny oraz w gwarach, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia Linguistica”, XVII, 2022, s. 159-171.  [wespół z Ewą Horyń i Mirosławem Michalikiem];

Kształt językowy Dekalogu i Modlitwy Pańskiej w twórczości poetyckiej Wincentego Byrskiego z Kóz, „Textus et Studia”, nr 4 (32), 2022, s. 133-149;

Literatura a impresjonizm. Wrażenia świetlno-barwne w języku poetyckim Wincentego Byrskiego, „Świat i Słowo” XXXIX (2022), 2, s. 187-207;

Nosowanie i jego synonimy w profesjolekcie logopedycznym, dawnej i współczesnej polszczyźnie ogólnej oraz w gwarach. Określenia człowieka mówiącego przez nos, „LingVaria” XIX (2024), 2 (38), s. 351-267;

Dawne i współczesne nazwy seplenienia oraz określenia człowieka sepleniącego w języku polskim, „Logopaedia Lodziensia” X (2024), s. 23-36;

Twórczość poetycka Wincentego Byrskiego wobec postulatów kształcenia tożsamości regionalnej na lekcjach języka polskiego, „Annales Universitatis Paedagogicae Cracoviensis. Studia ad Didacticam Litterarum Polonarum et Linaguae Polonae Pertinentia” XVI, 2025, s. 233-246;

Językowy obraz malarstwa Stanisława Chlebowskiego (1835-1884) w jego listach familijnych, „Roczniki Humanistyczne”, LXXIV, z. 6, 2026, s. 176-189; https://doi.org/10.18290/rh267406.11;

Elementy komizmu w idiolekcie Stanisława Chlebowskiego (na podstawie korespondencji familijnej malarza z lat 1866-1881)/, „Stylistyka” XXXVI, 2026.

Udział w konferencjach krajowych i  zagranicznych z referatem (wybór):

Temat konferencji: „Semantics without the Boarders”
Data i miejsce: 13-15 września 2008 roku, Bielsko-Biała
Tytuł referatu: Mąż i żona. Semantyka wybranych zwrotów grzecznościowych w listach Zofii Kraszewskiej do męża Józefa Ignacego Kraszewskiego
Organizator:  Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej

Temat konferencji: „Nasz język w przeszłości – nasza przeszłość w języku”
Data i miejsce: 21-22 października 2009 roku, Gniew
Tytuł referatu: Językowe środki okazywania uczuć w listach małżeńskich z XIX wieku /na podstawie korespondencji Heleny i Mieczysława Pawlikowskich/
Organizator:  Uniwersytet Gdański

Temat konferencji: „Badania historycznojęzykowe. Stan. Metodologia. Perspektywy”
Data i miejsce: 21-22 października 2010 roku, Kraków
Tytuł referatu: Językowe środki okazywania uczuć w listach małżeńskich z XIX wieku /na podstawie korespondencji Heleny i Mieczysława Pawlikowskich/
Organizator:  Uniwersytet Jagielloński

Temat konferencji: „Komunikacja międzyludzka. Leksyka. Semantyka. Pragmatyka”
Data i miejsce: 22-24 września 2011 roku, Pobierowo
Tytuł referatu: Cechy komunikacji małżeńskiej utrwalone w listach Teodory i Jana Matejków z XIX stulecia
Organizator:  Uniwersytet Szczeciński

Temat konferencji: „W kręgu rodziny epok dawnych. Rytmy życia, rytmy codzienności: Kobieta i mężczyzna. Dwa światy. Jedna przestrzeń”
Data i miejsce: 15-16 października 2014 roku, Kraków
Tytuł referatu: Obraz ojca i matki w korespondencji familijnej Mieczysława oraz Heleny Pawlikowskich

Organizator:  Uniwersytet Pedagogiczny w Krakowie

Temat konferencji: „Język – Obyczaj – Wspólnota. Filologia jako porządkowanie chaosu. Ad honorem Professoris Marci Cybulski”
Data i miejsce: 8-10 maja 2017 roku, Łódź
Tytuł referatu: Obraz Orientu w języku listów prywatnych Stanisława Chlebowskiego (1835-1884)

Organizator:  Uniwersytet Łódzki

Temat konferencji: „Diagnoza i terapia w świetle badań”
Data i miejsce: 30 września 2023 roku, Katowice
Tytuł referatu: Dawne i współczesne nazwy seplenienia oraz określenia człowieka sepleniącego w języku polskim

Organizator:  Uniwersytet Śląski

Temat konferencji: „Kulturowe aspekty ewolucji języka. Słowa i słowniki”
Data i miejsce: 14-16 listopada 2023 roku, Wągrowiec
Tytuł referatu: Dawne i współczesne nazwy seplenienia i określenia człowieka sepleniącego w polszczyźnie ogólnej oraz w gwarach

Organizator:  Uniwersytet Adama Mickiewicza w Poznaniu

Temat konferencji: „Polonistyka w czasie i przestrzeni. 50 lat języka, literatury i kultury polskiej na Uniwersytecie w Wielkim Tyrnowie”
Data i miejsce: 6-8 czerwca 2024 roku, Wielkie Tyrnowo
Tytuł referatu: Obraz szatana i piekła w języku poetyckim Wincentego Byrskiego

Organizator:  Uniwersytet im. Świętych Cyryla i Metodego w Wielkim Tyrnowie

Temat konferencji: „Logopedia jako nauka. Terminologia logopedyczna – Typologie i klasyfikacje zaburzeń mowy”

Data i miejsce: 30 września – 1 października 2024, MsTeams

Tytuł referatu: Pochodzenie i rozwój polskiej terminologii logopedycznej w świetle danych słownikowych i materiałów źródłowych (współautor dr hab. Ewa Horyń)

Organizator: Zespół Rozwoju Zaburzeń Mowy Rady Języka Polskiego PAN

Temat konferencji: „Area Slavica (5): Slovanský substandard”
Data i miejsce: 2-3 października 2024 roku, Ostrawa
Tytuł referatu: Elementy języka potocznego w poemacie religijnym „Syn Człowieczy” autorstwa Wincentego Byrskiego

Organizator:  Uniwersytet Ostrawski

Temat konferencji: „Dorobek opolskich Profesorów: Wojciecha Chlebdy i Stanisława Gajdy jako źródło inspiracji”
Data i miejsce: 17-18 września 2026 roku, Opole
Tytuł referatu: Konstrukcje porównawcze w listach Stanisława Chlebowskiego jako klucz do językowo-kulturowego obrazu świata XIX-wiecznego artysty

Organizator:  Uniwersytet Opolski

Temat konferencji: „Małe Ojczyzny w języku, tekście i dyskursie”
Data i miejsce: 28-29 września 2026 roku, Bydgoszcz
Tytuł referatu: Świat wartości w języku poetyckim Wincentego Byrskiego w kontekście kultury regionalnej Podbeskidzia na przełomie XIX i XX wieku

Organizator:  Uniwersytet Kazimierza Wielkiego w Bydgoszczy, Akademia Edukacji Uniwersytetu Witolda Wielkiego w Kownie oraz Oddział TMJP w Bydgoszczy

Odznaczenia i nagrody

Nagroda rektora indywidualna III stopnia za książkę pt. Listy emigracyjne Józefa Ignacego Kraszewskiego do Władysława Chodźkiewicza. Analiza pragmalingwistyczna (2007)

Nagroda rektora indywidualna III stopnia za wieloletnie prace organizacyjne i dydaktyczne na rzecz Instytutu Filologii Polskiej (2009)

Medal Komisji Edukacji Narodowej (2014)

Nagroda rektora indywidualna III stopnia za uzyskanie stopnia doktora habilitowanego (2015)

Nagroda rektora indywidualna III stopnia za oryginalne i twórcze osiągnięcia naukowe i artystyczne oraz pracę organizacyjną na rzecz Uczelni (2023)

Medal srebrny za długoletnią służbę (2023)

Nagroda rektora za uzyskanie tytułu naukowego profesora (2026)